PRZEZ CAŁY CZAS

Przez cały czas — pisze Marks — potrzebna jest wola działa­nia ze względu na cel. Przystępując do osiągnięcia danego celu człowiek, grupa społeczna bądź organi­zacja, a ściślej jej ośrodek kierowniczy, czyni to w oparciu o wiele przesłanek. Każde działanie jest wtedy racjonalne, kiedy spełnione są dwie jego pod­stawowe przesłanki: jeśli podejmujący działanie czyni to na bazie posiadanej wiedzy i równocześnie określonego porządku wartości. Przesłanki te stano­wią zarazem kryterium racjonalności działania i wy­stępują łącznie. Do charakterystyki działań racjo­nalnych J. Topolski włącza również przeświadcze­nia irracjonalne. W określonych sytuacjach wydaje się to być uzasadnione, bowiem jest ono wyrazem fałszywej świadomości potrzeb i interesów, czyli wy­jaśnia społeczne ograniczenia wiedzy działającego. Działania racjonalne, czyli działania celowe speł­niające kryterium racjonalności, są zawsze społecz­nie uwarunkowane. Również tego rodzaju działa­nia, nie spełniające kryterium racjonalności, mogą być społecznie uwarunkowane (np. działania podej­mowane w warunkach zbiorowej histerii).