PROBLEMATYKA WZORCÓW

Z drugiej strony zaspokojenie tych potrzeb może dokonywać się jedynie w oparciu o do­brze zorganizowaną — wysoko wydajną pracę sta­nowiącą synonim właściwego wykorzystania szybko pomnażanego majątku narodowego, poprzez odpo­wiednie kojarzenie bieżących i przyszłych interesów społecznych. Dlatego też w oddziaływaniach na świa­domość polityczną społeczeństwa, w kształtowaniu wzorców osobowych, podkreślana jest konieczność za­angażowania patriotycznego, niezbędność myślenia 0   sprawach społecznych kategoriami państwa i jego interesu. W sposób wielostronny rozwijane są i wzbo­gacane działania utrwalające poczucie przynależno­ści do wspólnoty socjalistycznej, a przede wszystkim krzewiące idee niezbywalnych dla niepodległości   dynamicznego rozwoju narodu i państwa polskiego treści sojuszu ze Związkiem Radzieckim.Problematyka wzorców osobowych w socjalizmie jest terenem walki ideologicznej stanowiącej rezul­tat konfrontacji ideowej dwóch światowych syste­mów społecznych: socjalistycznego i kapitalistyczne­go.

DOMINACJA MŁODEGO POKOLENIA

Historia Polski Ludowej dostarcza licznych przykładów wspomnianej niwelacji wzorców osobowych w związ­ku z awansem społeczno-kulturowym wielu rnilionów ludzi, chociaż równocześnie dowodzi jak długo­trwałe i złożone są to procesy. W całości przemia­ny te dostarczają nowych wzorców osobowych — wy­kształconych w warunkach pracy przemysłowej — o  rozbudowanych walorach intelektualnych. W re­zultacie zmieniają się stereotypy robotnika, inteli­genta, chłopa wzbogacając się o coraz nowe wspólne dla nich wartości. Obecnie w Polsce dominuje pokolenie młode, wy­kształcone, dążące do szybkiej i pełnej stabilizacji życiowej, np. w zakresie uzyskania mieszkań i do­stępu do podstawowych dóbr przemysłowych. Dąże­nia te są trwale wpisane w program rozwoju społe­czno-gospodarczego Polski, dynamizują one rytm rozwojowy kraju.

W RAMACH WZORCA

W ramach ogólnego wzorca osobowości socjali­stycznej występuje ogromne bogactwo szczegółowych wzorców osobowych, kształtujących się na gruncie różnic pokoleniowych i biologicznych, wykształce­nia, rodzaju wykonywanego zawodu, sposobów spę­dzania czasu wolnego uwarunkowanych indywidual­nymi skłonnościami, zamiłowaniami, aktualną modą, kultywowanymi wzorcami historycznymi, rodzajem wyznawanego światopoglądu itp. Wynikające stąd potrzeby są zaspokajane stosownie do możliwości ogólnospołecznych, tradycji, orientacji kulturowych i    innych okoliczności historycznych. Niezaspokojenie tych potrzeb, a zwłaszcza w przypadku jeżeli noszą one charakter masowy, rodzi różnorodne zjawiska frustracji i nieusatysfakcjonowania społecznego. W miarę tego, jak społeczeństwo socjalistyczne sta­je się społeczeństwem industrialnym, zurbanizowa­nym, następuje stopniowa niwelacja wielu wzorców osobowych ukształtowanych na gruncie głębokich różnic wynikających z odmienności społeczno-zawo­dowych, z pewnych różnic między pracą fizyczną i pracą umysłową, między miastem i wsią.

OGÓLNY WZORZEC

Ogólny wzorzec osobowości socjalistycznej utoż­samiany jest z człowiekiem wszechstronnie rozwi­niętym, realizującym wartości ideologii komunistycz­nej. I właśnie w tym sensie wzorzec ten jest kate­gorią aksjologiczną. Człowiek wszechstronnie rozwi­nięty to zarazem człowiek przezwyciężający różno­rodne ograniczenia stawiane mu przez społeczny po­dział pracy, a także twórczy uczestnik życia pu­blicznego i ogólnospołecznego, będący wyrazicielem socjalistycznych stosunków społecznych. W tym sen­sie ogólny wzorzec osobowości socjalistycznej jest zarazem kategorią ontologiczną. Wzorzec ten jest również kategorią historycznie zmienną w swych tre­ściach, bowiem możliwości wszechstronnego rozwo­ju człowieka są zawsze historycznie ograniczone sta­nem zasobów społecznych, formami instytucjonal­nymi życia społecznego itp. I tak-w każdym okresie historycznym socjalizmu przypisywane są osobo­wości socjalistycznej nieco inne cechy szczegółowe (por. A. Jasińska, R. Siemieńska „Wzory osobowe socjalizmu”). Na kultywowanie i rozwijanie tych cech ukierunkowany jest wysiłek całego naszego sy­stemu wychowania, propagandy itp.

WSPOMNIANE CZYNNIKI

  Dlatego też tak ważne jest w naszym kraju rozwijanie i doskonalenie różno­rodnych form demokracji socjalistycznej.Wśród czynników różnicujących potrzeby i inte­resy jednostkowo-grupowe w socjalizmie wymieni­liśmy także bogactwo szczegółowych wzorów osobo­wych w ramach ogólnego wzorca socjalistycznej oso­bowości oraz zróżnicowanie cywilizacyjno-kulturowe w przekroju międzypokoleniowym oraz międzyśro- dowiskowym. Wspomniane czynniki mają swe zna­czenie polityczne bowiem warunkują zarówno róż­norodność potrzeb, jak i form ich zaspokojenia a także różnicują formy oddziaływań politycznych na świadomość różnych grup pokoleniowych i śro­dowiskowych.W związku z wzorcami osobowymi należy rów­nież rozpatrzeć kategorię osobowości, która jest ka­tegorią złożoną. Składają się na nią zarówno elemen­ty psychofizjologiczne (wiek, płeć, temperament itp.), jak i elementy społeczne. Te ostatnie możemy rozpatrywać w kilku płaszczyznach: ontologicznej czyli bytu społecznego i jego form; aksjologicznej czyli systemu wartości ideologicznych, politycznych i     moralnych, wreszcie — w płaszczyźnie historycz­nej.

WPŁYW OPINII SPOŁECZNEJ

Z kolei wpływ opinii społecznej na proces decy­zyjny iest sprawą podstawową i decydującą w osta­tecznym rozrachunku o skali powodzenia w uzyska­niu przez daną organizację wyników założonych w de­cyzji. Z wyjątkiem sytuacji krańcowych, kiedy spo­tykamy się z bardzo żywą i spontaniczną reakcją na projektowane lub podjęte decyzje, wpływ opinii społecznej ujawnia się zazwyczaj dopiero po pew­nym czasie i to często pośrednio poprzez skutki u- boczne wywołane taką czy inną decyzją. Na przy­kład dotyczy to tych sytuacji, kiedy skutki danych decyzji nie noszą charakteru bezpośredniego i same muszą być przełożone na wiele decyzji szczegóło­wych i wykonawczych, aby znaleźć swe odbicie w sprawach wytwórczych, konsumenckich i obywa­telskich. Wspomniane „opóźnione echo” może być także wynikiem wpływu pewnych ludzi w ramach organizacji (na jej członków) i uwarunkowań sytua­cyjnych występujących w jej otoczeniu, co w rezul­tacie często niepotrzebnie minimalizuje słuszne trafne odgłosy krytyczne.

DLA POLITYKA

Dla polityka bądź człowieka śledzącego sprawy po­lityki, zaangażowanego w te sprawy, szczególnie waż­ne znaczenie posiada kontrola problemu decyzyjne­go i wyników jego realizacji podejmowana przez organizacje polityczne i społeczne oraz przez opinię społeczną. W całokształcie organizacji politycznych i społecz­nych — jak wiadomo — wiodącą rolę odgrywa PZPR, bowiem po pierwsze kształtuje ona styl kie­rowania politycznego czyli formuje zależności mię- dzyorganizacyjne, określając obowiązki członków partii i zakres uprawnień do samodzielnego rozwią­zywania zadań; po drugie zaś PZPR posiada decydu­jący głos w wyborze dominujących układów pre­ferencji społecznych ujętych następnie w plany spo­łeczno-gospodarcze, ustawy sejmowe i różnorodna dyrektywy.

ZORGANIZOWANE SPOŁECZEŃSTWO

W społeczeństwie wysoko zorganizowanym, a ta­kim jest również społeczeństwo polskie, postawienie problemu — ocena projektu decyzji i wyników do­konuje się jako rezultat złożonego splotu zależności. Kontrola problemu decyzyjnego i wyników jego rea­lizacji może być przeprowadzona:   w ramach organizacji, jako forma czynności ośrodka kierowniczego danego szczebla organiza­cji, ale także jako czynność podjęta przez niższy szczebel tej organizacji bądź też przez jej szcze­bel wyższy; może być również podjęta przez administrację państwową w ramach obowiązków koordynacyjnych i kontrolnych (m. in. urząd wo­jewody);  przez organizacje polityczne i organizacje spo­łeczne (m. in. związki zawodowe), a także przez organa przedstawicielskie społeczeństwa (np. rady narodowe);     przez opinię społeczną czyli przez członków da­nej organizacji (np. przez członków załogi przed­siębiorstwa) lub przez adresatów decyzji danej organizacji (m. in. opinie obywateli, użytkowni­ków i konsumentów).

POSTAWIENIE PROBLEMU

Postawienie problemu może dokonać się w postaci wystąpień jednostkowych łub zbiorowych i znaleźć swój wyraz np. w formie uchwały zebrania. Może być ono dokonane przez daną organizację w oparciu o  zebrane informacje lub przez wyższy szczebel tej organizacji, przez równorzędną lub wyższą instancję partyjną itp. Może przybrać też formę krytycznego artykułu lub reportażu telewizyjnego.Przygotowanie samego projektu decyzji często wymaga udziału czynnika fachowego, który jednak musi się liczyć i wręcz respektować bieg spraw w fazie postawienia problemu. Natomiast ocena pro­jektu decyzji dokonywana jest lub może być doko­nana za pośrednictwem systemu przedstawicielskie­go, instancji partyjnych lub instytucji konsultacji. Na podobnych zasadach odbywa się ocena wyników, jeżeli zaś są to sprawy o szerokim rezonansie spo­łecznym, to wówczas ocenę wyników realizacji pod­jętej i wdrożonej w życie decyzji zawiera opinia społeczna danego środowiska, grupy użytkowników danego dobra materialnego lub publicznego bądź też nawet opinia ogólnokrajowa.

W KAŻDYM PROCESIE

W każ­dym procesie zarządzania można wyróżnić te fazy procesu, które winny być przygotowane lub regulo­wane przez administrację z uwagi na wymagane kompetencje kwalifikacyjne. Równocześnie w każ­dym procesie zarządzania można wyróżnić te fazy procesu, które mogą lub winny podlegać społecznej ocenie i kontroli. Społeczna ocena i kontrola biegu różnych spraw społecznych jest więc formą udziału w procesach decyzyjnych. Posługując się schematem J. Szachnazarowa moż­na stwierdzić, iż udział w procesach decyzyjnych sze­rokich rzesz społeczeństwa występuje zazwyczaj w takich fazach procesu zarządzania sprawami spo­łecznymi, jak: zebranie informacji, postawienie pro­blemu, ocena przygotowanego projektu decyzji oraz ocena wyników. Informacji o różnych sprawach do­starczają: obserwacja zachowań różnych grup ludno­ści, ich postulaty wysuwane na zebraniach pracow­niczych lub organizacji politycznych i społecznych, na spotkaniach z radnymi i posłami lub z przedsta­wicielami administracji, sondaże opinii publicznej, listy wpływające do różnych biur skarg i zażaleń lub wprost do instytucji itp.