ZDOLNOŚĆ LUDZKA

Struktury organizacji, a więc kierowania i zarzą­dzania posiadają dwa wymiary: hierarchiczny (piono­wy) i przestrzenny (poziomy), które wyznaczają róż­ne poziomy organizacji życia społecznego. Jeśli struktury organizacyjne są dobrane właściwie, a styl kierowania nosi charakter innowacyjny, czyli nie jest nastawiony obronnie na wszelkie zmiany, ja­kie zachodzą na obszarze działania organizacji i w jej środowisku, wówczas ma miejsce sytuacja mini­malizowania zniekształceń informacji, występujących w strukturach wieloszczeblowych, zaś decyzje po­dejmowane są na ogół prawidłowo. Zdolność ludzka do kierowania pracą innych jest — jak wiadomo — ograniczona powodując tworzenie organizacyjnych szczebli pośrednich. Z kolei jakość działania tych szczebli określa przede wszystkim własna centrala organizacji. Określa ona podział kompetencji (wła­dzy) pomiędzy poszczególnymi szczeblami organiza­cji ustalając — według uczonego węgierskiego J. Kornai („Anti-Eąuilibrium”) — dla każdej z nich: 1) jaką działalność dany szczebel reguluje, 2) jakie za­soby są w jego dyspozycji, 3) jakie są między tymi szczeblami i ich ogniwami zależności podporządko­wania i zwierzchnictwa, 4) jak jest rozdzielona mię­dzy nimi odpowiedzialność w zakresie podejmowania decyzji.

OCENA SYTUACJI

Oce­niając tę sytuację stwierdzimy, iż brak jest niestety spójności praw i obowiązków z regułami mechaniz­mu ekonomicznego, zaś w pracy samego przedsię­biorstwa można dostrzec liczne sytuacje konflikto­we i procesy dezintegrujące kolektyw pracowniczy. Stąd też nie straciła na aktualności reforma funk­cjonowania gospodarki i państwa zapoczątkowana pracą specjalnej komisji partyjno-rządowej powoła­nej po grudniu 1970 r.Struktura organizacji może być prosta lub złożo­na. Przez strukturę tę rozumiemy jej budowę wewnę­trzną, a więc liczbę ogniw podstawowych organizacji i jednostek regulacyjnych, tj. szczebli pośrednich po­między dołowymi ogniwami organizacji a jej ośrod­kiem kierowniczym.Spośród różnych organizacji na wyróżnienie za­sługują organizacje o strukturze jedmocentrowej — wieloszczeblowej (np. centralne urzędy, organizacje społeczne i polityczne) oraz o strukturze wielocen- trowej — wieloszczeblowej, przy czym te ostatnie posiadają kilka ośrodków kierowniczych. Dotyczy to np. organizacji terenowych (np. wojewoda oraz prze­wodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej) oraz gospodarczych.

ISTOTA SPRAWY

Istota spra­wy polega na tym, aby wartości motywacyjne człon­ków bvły zharmonizowane z celami organizacji i re­gułami (normami) osiągania celów organizacji. Tak np. gotowość aktywnego uczestnictwa w umacnianiu i rozkwicie socjalizmu w Polsce Ludowej jest jedną z czołowych motywacji deklarowanych przez ludzi wstępujących w szeregi PZPR.Inny przykład: potrzeba zdobywania oznak spraw­ności i dorównania innym jest jednym z ważnych motywów aktywnego uczestnictwa w pracy ZHP i postępów wychowawczych uzyskiwanych w tej or­ganizacji.Jeszcze inny przykład: w efektywnym działaniu przedsiębiorstwa socjalistycznego niesłychanie^ istot­ną sprawą jest zbieżność lub tożsamość dążeń pra­cowników do wykonywania wydajnej i dobrze opła­canej pracy, od posiadania świadomości, iż jeśli ze­chcą, mogą przy pewnym wysiłku i zdobyciu uzupeł­niających kwalifikacji dobrze zarobić, zdobyć uzna­nie, prestiż wśród kolegów itp. Czasami jednak by­wa tak, że zasady i warunki funkcjonowania przed­siębiorstwa uniemożliwiają zapewnienie spójności dą­żeń jednostkowych z zasadami dobrej roboty, z re­gułami funkcjonowania tegoż przedsiębiorstwa.

NA SZCZEBLU PAŃSTWA

Na szczeblu pań­stwa zbiorem najbardziej ogólnych norm jest kon­stytucja. Państwo reguluje postępowanie obywate­li za pomocą odpowiednich kodeksów: pracy, kar­nego, cywilnego, drogowego itp. Karta dyrektora o- kreśla jego prawa i obowiązki jako kierownika przedsiębiorstwa socjalistycznego, zaś prawa i obo­wiązki załóg ustalają np. umowy zbiorowe, negocjo­wane i podpisywane co jakiś czas przez przedstawi­cieli branżowego związku zawodowego oraz mini­stra danego resortu. Prawa i obowiązki członka par­tii lub członka organizacji młodzieżowej określa na­tomiast statut partii lub statut np. Socjalistycznego Związku Młodzieży Polskiej.Każda organizacja dysponuje określonymi zasoba­mi takimi, jak: ludzkie, materialne, uosabiające po­tencjał społeczno-psychologiczny organizacji. Tymi ostatnimi zasobami będą np. wartości motywacyjne łączące członków określonych organizacji i wyraża­jące ich dążenia w ramach tych organizacji.Każda organizacja różni się porządkiem wartości motywacyjnych lub też szczegółowymi rodzajami wartości, przy jednoczesnym zachowaniu pewnego ogólnego uporządkowania tych wartości.

KAŻDA ORGANIZACJA

Innego rodzaju przykład. Szkoła kształci i wycho­wuje, spełnia więc równocześnie dwa cele społecznie doniosłe. Jak wiadomo, w statucie związków zawo­dowych zapisane jest, iż troszczą się one o rozwój produkcji, reprezentują interesy pracownicze, pro­wadzą działalność socjalną, oświatową i wychowaw­czą. Z kolei organizacje młodzieżowe w Polsce są organizacjami ideowo-politycznymi, ale jednocześnie reprezentują różnorodne interesy tego środowiska (np. interesy socjalne, sprawy wypoczynku i wycho­wania).Każda organizacja posiada zazwyczaj określone symbole więzi. Mogą to być symbole zawodu, mogą to być również symbole wyróżniające członków da­nej organizacji społecznej czy politycznej od człon­ków innych organizacji. Typowym przykładem są symbole przynależności do Związku Harcerstwa Pol­skiego. Natomiast symbolem państwa są — jak wia­domo — godło, barwy sztandaru i hymn.Szczególnie istotną rolę pełnią normy regulujące postępowanie członków organizacji.

DWA RODZAJE ORGANIZACJI

Często mamy do czynienia z dwoma rodzajami or­ganizacji: jednocelowymi oraz wielocelowymi. Tymi pierwszymi nazwiemy te organizacje, które stawia­ją sobie za cel zaspokojenie wewnętrznych potrzeb grupy (np. kluby młodzieżowe, związki wyznanio­we)! Natomiast wielocelowymi będą te organizacje, które zostają powołane dla zaspokojenia danej po­trzeby zewnętrznej. Przy czym mogą tę zewnętrz­ną funkcję społeczną wykonywać jeśli spełniają za­razem potrzeby wewnętrzne większości członków grupy, którą tworzą. Tak na przykład przedsiębior­stwo produkcyjne wytwarza pewne dobra i pełni tę funkcję należycie (pomijamy tutaj szereg czynników zewnętrznych od przedsiębiorstwa niezależnych a warunkujących jego sprawność gospodarczą), pod warunkiem, że załoga tego przedsiębiorstwa jako grupa społeczna jest dostatecznie zintegrowana, a więc organizacja pracy, atmosfera i inne warunki pracy kształtują się wśród niej zadowalająco.

PORÓWNANIE ORGANIZACJI

Dokonując porównania różnych organizacji może­my powiedzieć, że każda z nich to sformalizowana grupa społeczna, która wyróżnia się od innych tego rodzaju grup (organizacji) następującym zespołem elementów: cechą konstytutywną, celami organiza­cji, symbolami więzi i normami oraz zasobami i strukturą organizacji. Cechę konstytutywną każdej organizacji określa rodzaj potrzeby, dla której zaspokojenia została po­wołana dana organizacja. Mogą to być więc potrze­by tego rodzaju, jak: ekonomiczne, socjalne, oświa­ty, kształcenia i wychowania, nauki, kultury, roz­rywki, wypoczynku i sportu, wyznaniowe, zrzeszania się zawodowego bądź środowiskowego (np. kluby młodzieży), obronne kraju, potrzeby porządku i wy­miaru sprawiedliwości itp.Z cechy konstytutywnej wypływa ogólny cel or­ganizacji. Organizacją powołaną dla zaspokojenia da­nej potrzeby ekonomicznej będzie np. piekarnia, punkt usługowy ZURT, fabryka traktorów. W odnie­sieniu do organizacji wyrażającej potrzeby politycz­ne można by w ślad za A. Łopatką (por. „Wstęp do prawoznawstwa”) powiedzieć, iż „organizacjami politycznymi są te, których osią zainteresowania jest rządzenie, kierowanie społeczeństwem”.

POJĘCIE ORGANIZACJI

Człowiek żyje i rozwija się we wspólnocie: rodzin­nej, środowiskowej, zawodowej, ideowej (światopo­glądowej oraz politycznej), lokalnej, państwowej. Współcześnie każdy człowiek jest członkiem takiego czy innego społeczeństwa, którego granice wyznacza w pierwszym rzędzie wspólnota narodowa. Wspólno­ty mogą być zbiorowościami lub też tworzyć gru­py społeczne. Młodzież np. jest zbiorowością, jeśli zaś jest dodatkowo połączona więzami narodowymi kulturowymi bądź ideowymi to wtedy przekształca się w grupę społeczną. Musi więc być zbiorowością mniej lub bardziej zorganizowaną, aby tworzyć gru­pę społeczną. Wymienione wyżej wspólnoty są wspólnotami zorganizowanymi, inaczej mówiąc są grupami społecznymi sformalizowanymi, na ogół sankcjonowanymi przez prawo, a więc grupa­mi posiadającymi własną organizację i swój ośrodek kierowniczy. Kierowanie (zarządzanie) i władza — za­uważa radziecki uczony G. Tumanów — są elemen­tami wszelkiej organizacji, zaś organizacja i kiero­wanie są „odwiecznymi” instytucjami społecznymi.

ORGANIZACJA SPOŁECZEŃSTWA I WŁADZA

Człowiek istnieje i działa w ramach wspólnoty. W życiu codziennym nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tej podstawowej zależności czyniącej człowieka istotą społeczną, kolektywistyczną. Wspólnoty tego rodzaju możemy określić jako wspólnoty elementar­ne oraz wyższego rzędu. Do pierwszej wspólnoty od­niesiemy rodzinę lub bezpośrednie środowisko pra­cy, zaś do wspólnoty wyższego rzędu — przede wszystkim wspólnotę polityczną. Kolektywizm współczesny wyraża zorganizowane formy bytu społecznego. Wielostronny rozwój czło­wieka jest możliwy tylko w społeczeństwach wysoko zorganizowanych, realizujących określone zasady u- możliwiające ten wszechstronny rozwój. Dla potrzeb swego istnienia i rozwoju człowiek korzysta z podzia­łu pracy, z produktów pracy innych ludzi, jednocze­śnie samemu wnosząc wkład na rzecz innych sto­sownie do swej wiedzy i umiejętności, w zależności od swych możliwości i aspiracji bycia społecznie użytecznym.

ODCZUCIA SPOŁECZNE

Odczucia społeczne kształtowane są przede wszystkim przez wielkie i nie­podważalne osiągnięcia polityki pogrudniowej, ale również przez realia i racjonalność dnia codzienne­go. Racjonalność ta to również realny optymizm, bez patrzenia przez palce na różne słabości i niedomaga­nia, optymizm, który rodzi się z zadowolenia z pra­cy i pozytywnych przemian, odczuwalnych na co dzień przez większość społeczeństwa. Każde dokona­nie, a przecież kraj nasz rozwija się wszechstron­nie i dynamicznie, powstaje w ciężkim trudzie, w pokonywaniu sprzeczności, które kształci, wychowu­je i doskonali. Wiedza o tych faktach jest jednym z najważniej­szych instrumentów oddziaływania na świadomość społeczną, a także odpowiedniego kształtowania od­porności społecznej na trudności oraz poszukiwania należytych rozwiązań społeczno-gospodarczych i po­litycznych problemów, które niesie ze sobą codzien­na rzeczywistość.