KSZTAŁTOWANIE POLITYKI PAŃSTWA

  1. Organi­zacje te uczestniczą w kształtowaniu polityki państwa, często także biorą aktywny udział w kampaniach wyjaśniających współczesne pro­blemy rozwoju kraju i uzasadniających aktual­ną politykę partii i rządu. Z tej racji wiele tych organizacji określa się mianem organizacji spo­łeczno-politycznych. W praktyce życia politycz­nego głównie centrale tych organizacji wystę­pują jako ogniwa systemu organizacji politycz­nej społeczeństwa.System organizacji politycznej społeczeństwa odgrywa doniosłą rolę w wyjaśnianiu i uzasad­nianiu podjętej polityki; jest to jedna z jego podstawowych funkcji. Zadaniem tego systemu jest tworzenie niezbędnych warunków dla sze­rokiej edukacji politycznej i ekonomicznej spo­łeczeństwa, dla rozwoju kultury politycznej społeczeństwa i kształtowania zaangażowanych postaw społecznych i patriotycznych, postaw po­litycznych. W warunkach ustroju socjalistycznego większość spraw zasadniczych dla tego społeczeństwa rozstrzy­ga się w ogólny sposób na szczeblu centralnym — przez układ kierowniczy społeczeństwa.

OŚRODEK KOORDYNACYJNY

Występuje ona jako ośrodek koordynacyjny ze względu na pew­nego rodzaju interes, którego rozwiązanie wymaga skojarzenia potrzeb ogólnych reprezentowanych przez centralną administrację gospodarczą z potrzebami i możliwościami danego regionu. Przykład ten można odnieść także do problemów kultury, sportu i wypo­czynku, ochrony środowiska naturalnego itp. Jednym słowem do sytuacji, w której interesy reprezento­wane przez różne szczeble zarządzania mogą być roz­bieżne. Instancja partyjna jest nader często ogni­wem inicjującym rozwiązanie takiego czy innego problemu, który wymaga wykorzystania zasobów różnych organizacji.W społeczeństwie socjalistycznym istnieje i działa wiele organizacji społecznych, jak np. związki zawodowe, organizacje młodzieżowe, różnorodne stowarzyszenia, które reprezentują interesy socjalne, potrzeby wychowawcze i in. Tylko w części swej działalności odnoszą się one do spraw ogólnospołecznych i z tej racji pełnią określoną rolę polityczną, a więc w istocie ma­ją zmienny współczynnik polityczności.

SZCZEGÓLNIE ISTOTNA FUNKCJA

  1. Szczególnie istotną funkcją układu kierowni­czego społeczeństwa i jego ogniw (m. in. tere­nowych) jest działalność koordynacyjna.Możemy wyróżnić dwa poziomy tej koordynacji: polityczną a administracyjną. Przez polityczną rozu­miemy koordynację różnorodnych interesów i dą­żeń w skali regionu lub kraju, a także koordynację w sytuacji, kiedy interesy te reprezentują: admini­stracja, związki zawodowe i inne organizacje. Wów­czas to rozstrzygnięcie powstałych kontrowersji nosi charakter polityczny i dokonuje się za pośrednictwem instancji partyjnej (tak jest często np. w przedsię­biorstwie czy na szczeblu regionu). Natomiast ko­ordynacją organizacyjną nazwiemy działania koordy­nacyjne podejmowane przez administrację (np. tere­nową) na mocy przysługujących jej uprawnień. Tak więc w sytuacji rozbieżności interesów róż­nych ogniw układów kierowanych i słabości rzeczy­wistych, a więc nie tylko formalnych uprawnień ko­ordynacyjnych ze strony aparatu państwa, rolę ko­ordynatora spełnia instancja partyjna.

REGUŁA DZIAŁANIA

  1. Regułą działania układu kierowniczego jest centralizm demokratyczny. W ujęciu ogólnym zasada centralizmu demokratycznego przewidu­je dyskusję przed podjęciem decyzji, zasięga­nie opinii różnych ludzi i środowisk, aby przy­gotowywana decyzja była możliwie trafna, u­względnia dyscyplinę w realizacji podjętej de­cyzji, podporządkowanie ogniw niższego szcze­bla ogniwom szczebla wyższego, samodzielność w realizacji zadań itp. Reguła ta w sytuacjach szczególnych — trudnych — jest interpretowa­na także jako konieczność ograniczenia samo­dzielności dołowych ogniw w realizacji central­nie ustalonych zadań, zaś stosowana w czasach nie odznaczających się szczególnymi napięciami i potrzebami społecznymi może prowadzić do wynaturzeń biurokratycznych.Rządzenie, kierowanie społeczeństwem, jako cecha konstytutywna organizacji politycznych, oznacza: ujawnianie potrzeb i interesów spo­łecznych, wybór celów stanowiących zharmoni­zowanie preferencji grupowych i ogólnospołecz­nych, a także wybór podstawowych sposobów realizacji tych celów z wykorzystaniem czynni­ka władzy (norm statutowych w odniesieniu do członków partii oraz norm państwowych).

UKŁAD KIEROWNICZY

Może zrodzić się pytanie, jaka jest relacja pomię­dzy typologią J. Szczepańskiego, wyróżniającą układ kierowniczy społeczeństwa i układy kierowane, a or­ganizacją polityczną społeczeństwa. Spróbujmy krót­ko odpowiedzieć na to pytanie.Układ kierowniczy społeczeństwa stanowi je­go system organizacji politycznej w ścisłym, wąskim znaczeniu, przez który rozumiemy pań­stwo, partie polityczne oraz organizacje o cha­rakterze ogólnonarodowym, jak np. FJN.Organizacje te mają budowę hierarchiczną, wieloszczeblową, opartą na kryterium podziału administracyjnego państwa, Obejmując zarazem swym zasięgiem oddziaływania wszystkie śro­dowiska danego obszaru lub regionu. Ma to istotne znaczenie dla kontroli przebiegu różno­rodnych procesów społeczno-gospodarczych i politycznych, niezależnie od tego w systemie jakich organizacji — znajdujących się na da­nym terenie — procesy te przebiegają.W które wyrażają i sumują postulaty płynące z różnych poziomów organizacji życia społecznego.

SZEROKO POJĘTY SYSTEM

W szeroko pojętym systemie organizacji politycz­nej społeczeństwa ważne miejsce zajmują towarzy­stwa przyjaźni między narodami, a przede wszyst­kim Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, któ­re działa od 1946 r. Odrębny problem stanowi miejsce organizacji spo­łecznych (np. związków wyznaniowych, stowarzy­szeń zawodowych, regionalnych), wchodzących w skład układu kierowanego, tzw. względnie niezależ­nego. Organizacje te w różnych sytuacjach mogą ustosunkować się do takich czy innych ważnych kwe­stii politycznych, nabierając w ten sposób istotnych cech polityczności i stają się jednym z ogniw repre­zentujących interesy polityczne danej grupy społe­cznej. Spełniają one wobec tego doraźne funkcje organizacji politycznej, chociaż ze swego statusu nie są takimi organizacjami. Dla przykładu jesienią 1975 r. Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Eko­nomicznego zorganizował cykl konferencji, na któ­rych dokonano analizy polityki społeczno-gospodar­czej w łatach siedemdziesiątych i zgłoszono szereg postulatów, które zostały przekazane kierownictwu politycznemu kraju. Inny przykład. Jesienią 1976 r. prasa opublikowała oświadczenie episkopatu kościo­ła katolickiego, w kitórym ten wyraził poparcie dla poczynań rządu zabezpieczających ład i porządek w kraju.

KAŻDA WIELKA ORGANIZACJA

Każda wiel­ka organizacja tego rodzaju jak np. związki zawodo­we, Liga Kobiet lub organizacje młodzieżowe (Socja­listyczny Związek Młodzieży Polskiej, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich), reprezentuje interesy ekonomiczne, socjalne i kulturowe, a także politycz­ne swych środowisk. W zależności od konkretnych sy­tuacji interesy polityczne mogą stawać się dominu­jącymi w bogatej gamie interesów reprezentowa­nych przez te organizacje. Do czołowych organizacji środowiskowych w na­szym kraju należy m. in. ZBoWiD. Organizacja ta koncentruje się na sprawach socjalnych wielotysięcz­nej rzeszy kombatantów i więźniów obozów hitle­rowskich. Jednocześnie w odniesieniu do ZBoWiD możemy stwierdzić, iż jest to organizacja o szczegól­nym znaczeniu politycznym z uwagi na jej genezę historyczną, jak: funkcje krzewienia postaw zaanga­żowania patriotycznego, kultywowania tradycji czyn­nej walki społeczeństwa polskiego o wolność i demo­krację, o myślenie kategoriami państwa w świetle doświadczeń naszego społeczeństwa.

ORGANIZACJE PODOBNEGO TYPU

Również partie polityczne są ze swej istoty orga­nizacjami politycznymi. Reprezentują one różne kla­sy i grupy społeczne, stawiając sobie jako cel udział we władzy, współudział w rządzeniu i kierowaniu społeczeństwem. W warunkach rozwiniętego socja­lizmu jedną z podstawowych cech stosunków polity­cznych jest to, że poszczególne organizacje repre­zentujące interesy różnych klas i innych^arun społecznych, dąż ądo udziału we władzy ogólnospo­łecznej, aby’zapewnić ttiożliwie pełne wyrażanie in­teresów grup, które reprezentują oraz mieć istotny wpływ na procesy podejmowania decyzji. Natomiast nie dążą one do obalenia panowania i władzy klasy robotniczej i jej partii. W niektórych krajach socjalistycznych działają or­ganizacje podobnego typu jak nasz Front Jedności Narodu, łączą one reprezentantów partii politycz­nych i bezpartyjnych, przedstawicieli wszystkich grup społecznych, ludzi dorosłych i młodzież oraz ich organizacje. FJN — jako organizacja polityczna — pełni stałe funkcje integrujące cały naród m. in. w okresie wyborów do sejmu, rad narodowych i innych wielkich akcjach ogólnonarodowych.

ZŁOŻONA STRUKTURA ORGANIZACJI

Organizacja ta posiada złożoną struktu­rę, na którą składa się kilka poziomów o różnym wzajemnym stopniu zależności: państwo, system par­tyjny, w którym rolę siły przewodniej pełni partia marksistowsko-leninowska, organizacje polityczne typu Front Jedności Narodu, związki zawodowe, or­ganizacje młodzieżowe i inne organizacje społeczno- -polityczne, organizacje (układy) względnie niezależ­ne o zmiennym współczynniku polityczności. Z powyższego zestawienia wynika, iż system or­ganizacji politycznej społeczeństwa socjalistycznego można rozumieć w wąskim i w szerokim sensie. W pierwszym sensie będą to: państwo, system partyjny społeczeństwa oraz organizacja typu Front Jedności Narodu. Państwo jest z natury swej organizacją po­lityczną obejmującą całe społeczeństwo. Jedynie pań­stwo jest władne w sposób ustalony przez konstytu­cję i inne ustawy przyjęte przez najwyższy organ przedstawicielski (sejm) ustalać prawa i obowiązki jednostek i grup społecznych oraz egzekwować je si­łą przymusu bądź swego autorytetu.

ZBIOROWY POLITYK

Jeżeli pominiemy postawy nie liczące się z realia­mi, to możemy stwierdzić, że polityk, a tym bardziej „zbiorowy polityk”, jak to partię Określał A. Grams- ci, podejmuje interwencję w procesy rozwojowe wówczas, kiedy jest to subiektywnie uznane za ko­nieczne. Dlatego też polityka spełnia również często kreatywną rolę w życiu społecznym. Podjmowanej konieczności dokonuje się zmian w obowiązujących zasadach rozdziału dóbr materialnych i publicznych. Konieczność tę ujawnia­ją stany nastrojów społecznych, opinie i postulaty przekazywane poszczególnym ogniwom centralnego układu kierowniczego za pośrednictwem różnych form wyrażania potrzeb i interesów oddzielnych śro­dowisk i w ogóle ludu pracującego miast i wsi, uży­wając określenia z Konstytucji PRL. Układ polityczny społeczeństwa można ujmować jako całokształt (system) organizacji politycznej spo­łeczeństwa.