PODSTAWY ZACHOWAŃ SPOŁECZNYCH

Po pierwsze należy tu wyróżnić wiedzę. Nasz sto­sunek bierny lub czynny do tej czy innej informa­cji ujawnia się na bazie posiadanej wiedzy (np. o sta­nie spraw społecznych, potrzebach i interesach spo­łecznych). Im mniejszym zasobem wiedzy człowiek dysponuje, tym częściej jego reakcja bywa bardziej obojętna lub irracjonalna. Dlatego słusznie uważa się, że racjonalne uczestnictwo w życiu społecznym wymaga określonej edukacji, wiedzy. Mówi się dziś u nas coraz więcej o potrzebie szerszej edukacji ideowo-politycznej i ekonomicznej każdego obywa­tela, aby mógł on lepiej rozumieć sprawy własnego środowiska, regionu, kraju, kwestie polityki między­narodowej itp. Dzieje się często bowiem tak, iż wie­dza fachowa zdobyta w szkole lub wyższej uczelni „starzeje się”, traci w znacznej części swą wartość już po kilku latach, jeśli nie jest uzupełniana przez systematyczne samokształcenie bądź w ramach róż­nych kursów i studiów doskonalenia kadr pracow­niczych. Tym bardziej odnosi się to do wiedzy natury politycznej.

ŹRÓDŁA SPOŁECZNE POLITYKI

Współczesny człowiek ma do czynienia z ogromną ilością różnorodnej informacji społecznej, której do­starczają mu m. in. środki masowego przekazu, książka, znajomi. Znajdujemy ją wszędzie tam, gdzie istnieje (lub istniało) jakieś życie zbiorowe. Infor­macja ta dotyczy wytworów pracy człowieka prze­jawiającej się zarówno w postaci danych produktów materialnych, jak i intelektualnych. Docierające do nas informacje poddajemy ocenom, przyjmujemy wobec nich różne postawy, przy czym mogą to być postawy bierne lub czynne, pozytywne lub negatywne. Ocen dokonujemy mniej lub bardziej świadomie, w ten czy w inny sposób ustosunkowu­jemy się do tego wszystkiego co do nas dociera o   sprawach nam bliższych i dalszych, prywatnych, publicznych bądź ogólnospołecznych. Powstaje wo­bec tego pytanie jaka jest podstawa naszych reakcji, ocen? W ujęciu J. Topolskiego („Dyrektywa racjo­nalizowania działań ludzkich” w: „Elementy marksi­stowskiej metodologii humanistyki”) można wyróż­nić kilka elementów wzajemnie powiązanych i zaw­sze występujących w strukturze tego, co nazywamy reakcją każdego z nas na daną informację społecz­ną.

OŚ ZAINTERESOWANIA

Władzy, o mechanizmach politycznego decydowania i ich prawach. Osią zain­teresowania tak pojmowanej polityki są problemy państwa, sprawy dotyczące wyboru celów społecz­no-gospodarczych ukierunkowujących działania je­dnostek, grup, organizacji wyboru tego co najpilniej­sze do zaspokojenia w danym czasie, spośród ogółu potrzeb społecznych. Katalog tych spraw byłby nie­pełny, gdyby pomijał to wszystko, co wiąże się z oby­watelem oraz jednostką uczestniczącą w polityce z racji swych praw i obowiązków obywatelskich. Właśnie niniejsza książka stanowi próbę usyste­matyzowanego spojrzenia na to co polityczne w dzia­łaniu jednostki, grup społecznych i ich organizacji w socjalizmie, a konkretnie w naszym kraju. Polska Rzeczypospolita Ludowa zakończyła w zasadzie pro­ces budowy podstaw socjalizmu, toteż mechanizmy naszego życia społecznego i politycznego ukierunko­wane są obecnie na tworzenie rozwiniętego społe­czeństwa socjalistycznego.

SZTUKA W PODWÓJNYM ZNACZENIU

O   polityce można powiedzieć, że jest sztuką i to w podwójnym znaczeniu. Z jednej strony, decyzje polityczne rzadko kiedy podejmowane są w warun­kach pewności co do skutków społecznych propono­wanych rozwiązań. Podejmując przykładowo daną decyzję na szczeblu państwa, a dotyczącą wielkich zbiorowości ludzkich, można przewidzieć jak zacho­wa się większość ludzi. Dla polityka-praktyka nie jest jednak obojętne jak duża będzie ta więk­szość, jakie będzie natężenie tych zachowań w czasie itp. Są to sprawy trudno wymierne. Umiejętność wyważenia ich wymaga wiedzy, doświadczenia, wy­czucia nastrojów społecznych. Umiejętność taką moż­na nazwać swoistą sztuką również dlatego, że każda decyzja polityczna i wynikające z niej działania win­ny być należycie uzasadnione, a więc winny być rozumowo i emocjonalnie przekonujące. Z drugiej strony, o polityce mówi się również, że jest nauką — czyli uporządkowaną wiedzą o intere­sach społecznych i prawach rządzących ich kształ­towaniem, o sprzecznościach tych interesów, o or­ganizacji społeczeństwa i władzy, o mechanizmach politycznego decydowania i ich prawach

GORĄCA SFERA ŻYCIA

W potocznym odczuciu polityka stanowi „gorącą” sferę życia społecznego. Towarzyszą jej emocje i na­miętności, różne wizje odmiennych rozwiązań spraw szczegółowych i ogólnych a społecznie doniosłych zarówno w mniemaniu jednostkowym, jak i zbioro­wym. W bezpośrednim związku z polityką pozostaje kształtowanie się — niekiedy odmiennych — poglą­dów w kwestiach związanych z funkcjonowaniem państwa i partii politycznych, z różnorodną działal­nością jednostek i grup ludzi w zakresie kierowa­nia i zarządzania. Polityka kojarzy się też ze sposo­bami i technikami rozwiązywania konfliktów, z „grą” polityczną. Politykę wiąże się na ogół z poszczególnymi oso­bami lub gremiami kierowniczymi pełniącymi ważne funkcje państwowe, partyjne lub społeczne. Symbo­lizują one określone postawy, kierunki rozwiązań spraw doniosłych, techniki działania społecznego i po­litycznego.

Miejsce książek w edukacji

Dzisiaj bardzo głośna stała się debata na temat przydatności podręczników szkolnych i lektur w procesie nauczania. Oczywiście żaden nauczyciel nie podważa tego, że książki są kluczowym elementem szkolnej edukacji, ale nie bez powodu krytykuje się dobór odpowiednich pozycji i ich sens w kształceniu młodego pokolenia. Bardzo często lektury promowane na wczesnych etapach edukacji mają przede wszystkim na celu pokazać martyrologiczną przeszłość narodu, wskazywać cechy wspólne dla twórczości danego okresu. Nie wszyscy jednak autorzy minionych wieków pochwalić mogą się tak samo przystępnym językiem. Niektóre trudniejsze pozycje analizowane są na poważnie na studiach filologicznych, więc podawanie tych dzieł młodym uczniom często nie spotyka się z ich zrozumieniem czy zaciekawieniem. Zaciekawienie młodego człowieka książkami i przekonanie go do tego, jak różnorodne są pozycje proponowane przez współczesnych pisarzy, jest natomiast jednym z głównych zadań jakie stoją przed szkołą. Społeczeństwo nauczone i przyzwyczajone do czytania najróżniejszych książek, zawsze jest bardziej świadome, otwarte a przede wszystkim – inteligentne. Regularne czytanie książek podnosi też bez wątpienia masowo kulturę języka i umiejętność posługiwania się językiem ojczystym – co w dobie Internetu i smartfonów ubożeje wśród młodych pokoleń.

Oczekiwania uczniów i nauczycieli

Wprowadzanie nowych książek do programu nauczania jest bardzo ważnym wyzwaniem, przed którym stoi większość systemów edukacyjnych świata. Książki stanowią idealne uzupełnienie lekcji lub nawet ich podstawę. Podręczniki naturalnie muszą być aktualizowane, zwłaszcza te adresowane do nauki przedmiotów ścisłych jak biologia czy chemia. Stan wiedzy uczonych z tych dziedzin zmienia się bowiem bardzo szybko, stale odkrywane są nowe ważne informacje na temat funkcjonowania ludzkiego organizmu czy wykorzystania konkretnych materiałów chemicznych w masowej produkcji, ubrań, elektroniki czy nawet leków. Większym problemem jest jednak wybranie takich lektur, które nakreślą młodym ludziom odpowiednią perspektywę historyczną i kulturową, bez jednoczesnego zniechęcania ich do śledzenia losów bohaterów z minionych wieków. Przeczytanie pozycji z romantyzmu czy średniowiecza z pewnością umożliwia jednak znacznie dokładniejsze zrozumienie tamtych czasów. Jednocześnie napisane przez wielkich poetów czy pisarzy dzieła często istotne są także ze swoich poza tekstowych względów – poznanie ich biografii i zrozumienie ich relacji z panującymi wtedy obyczajami, znacznie pomaga wchłonięcie całej konkretnej kultury. Nie dziwi więc, że nauczyciele robią wszystko, aby uczniowie już od najmłodszych lat byli zainteresowani czytaniem książek.

Nowe wyzwania przed literaturą

Istnieje wiele krajów, które osiągają niesamowitą liczbę sprzedanych książek. W czeskiej kulturze czytanie książek jest tak powszechne, że przeciętny Czech bez problemu kupuje i czyta w ciągu roku nawet do ośmiu pozycji książkowych. Jest to wynik, który stawia ten kraj w absolutnej ścisłej czołówce europejskich czytelników. Inne kraje, w tym Polska, nie mogą pochwalić się nawet połową takiego wyniku, co niewątpliwie jest bardzo złym sygnałem. Istotnym elementem przekonywania ludzi do tego, że czytanie książek jest istotne, uczy i wzbogaca wewnętrznie, powinna być szkoła, w której to dzieci często po raz pierwszy spotykają się z konkretnymi tekstami kultury. Książki propagowane przez program nauczania nie zawsze jednak są na tyle interesujące dla młodzieży, by rzeczywiście zmobilizować ją do czytania kolejnych lektur. Problemem często jest także fatalny język i toporna narracja w takich pozycjach, przez co młodzi ludzie przekonani są, że wszystkie inne książki są napisane równie ciężkostrawnym językiem. Nikt nie wątpi dzisiaj, że przed współczesną szkołą stoi spore wyzwanie polegające na znalezieniu takich pozycji książkowych, które będą wciągały młodych ludzi w swój świat, zamiast ich do niego zniechęcać. Jednocześnie natomiast nie mogą być to książki o typowo młodzieżowym języku, gdyż muszą też uczyć i realizować materiał.

Literatura w szkolnym wydaniu

Istnieje wiele sposobów nauczania dzieci i przygotowywania ich do dorosłego życia. W każdym jednak programie nauczania i w każdej szkole, bez względu na jej historię czy strukturę społeczną, podstawą jest czytanie książek. Podręczniki to niewątpliwie te książki, które otwierane są w szkołach najczęściej. Zawarte w nich informacje nie zawsze jednak napisane są językiem, który sprzyja nauce. Samo faktograficzne podejście do tematu biologii czy fizyki jest w stanie bardzo skutecznie zniechęcić młodych uczniów do kształcenia się w danych kierunkach, podczas gdy dobrze napisana i ciekawie opowiadana historia jest w stanie zarazić pasją i miłością do danego przedmiotu. Wybór podręczników szkolnych powinien odbywać się więc przede wszystkim na zasadzie wnikliwej analizy pedagoga pod kątem tego, co dzieci powinny się dowiedzieć – ale także, jakim językiem informacje te przekazuje autor. Niektórzy potrafią wciągnąć uczniów w świat zdobywania wiedzy, prezentując po każdym rozdziale ciekawe materiały źródłowe. Inne książki już na etapie wczesnej podstawówki wydają się kompletnie mdłe i nudne, nie wprowadzają nic poza szeregiem dat i nazw do zapamiętania. Często krytykuje się tutaj także nauczycieli, którzy nie wybierają pozycji książkowych pod kątem ich praktyczności, ale ze względu na wydawnictwo, które nieformalnie za taki wybór nagradza nauczycieli na różne sposoby.

Wyzwania dla książek w szkołach

Wprowadzanie nowych książek do programu nauczania ma być idealnym rozwiązaniem dla wszystkich tych uczniów, którzy mają problem z zaangażowaniem się w czytanie lektur ze względu na ich nieadekwatny język czy wyjątkowo nudną narrację. Oczywiście wciąż problemem pozostaje przygotowanie takiej listy lektur, która z jednej strony odpowiadałaby samym uczniom a z drugiej strony pozwalała by na odpowiednie przeprowadzenie lekcji i przeanalizowanie najważniejszych zagadnień z dziedziny kultury czy historii. Nie jest to prostym zadaniem, albowiem przeważnie przy omawianiu Romantyzmu czy Średniowiecza najłatwiej jest uzupełnić suchą teorię o dzieła napisane w tamtym okresie, co naturalnie dla wielu osób może być sporym kłopotem. Z tego względu coraz częściej w polskich szkołach pojawia się problem nie tylko nieczytania lektur, ale także trwałego zniechęcenia uczniów do czytania jakichkolwiek tekstów kultury. Tymczasem zainteresowanie młodych ludzi we wczesnym stadium rozwoju najróżniejszymi pozycjami książkowymi powinno być podstawą w każdej nowoczesnej szkole i należy dążyć do tego bez względu na trudności czy konieczność adaptacji nowych dzieł na potrzeby programu nauczania. Jest to kluczem do sukcesu, gdyż ostatnie wyniki czytelnictwa w Polsce pokazują, jak daleko za Europą znajduje się nasze społeczeństwo pod kątem czytanych rok rocznie pozycji.