DECYZJE POLITYCZNE

Każdy z nas nieustannie podejmuje takie czy in­ne czynności, które są ukierunkowane na osiągnię­cie określonego celu. Czynności te możemy nazwać również działaniami. Stanowią one ciąg decyzji i stanów, przy czym mamy tu na myśli działania zło­żone. Stanem będzie wobec tego oczekiwanie na re­zultat podjętego działania. W zależności od rodzaju celu naszego działania stanem nazwiemy także ocze­kiwanie na rezultat podjętego działania, aby podjąć następną decyzję prowadzącą do celu finalnego. Podejmując jakiekolwiek działania sądzimy, iż postępujemy racjonalnie, dopiero jednak oceniając rezultat naszego działania będziemy mogli w pełni stwierdzić czy przesłanki, którymi kierowaliśmy się rozpoczynając je były ‚Konieczne i wystarczające. Również wyjaśniając czyjeś działanie przyjmujemy milcząco założenie o racjonalności tego działania Dopiero jednakowoż wyjaśniając bliżej to działanie być może uchylimy wspomniane założenie o racjo­nalności.

ROZPATRYWANIE WŁADZY EKONOMICZNEJ

Władzę ekonomiczną w socjalizmie można także rozpatrywać ze względu na: a) stosunek do środków produkcji, bowiem występuje własność ogólnospołe­czna, spółdzielcza oraz w różnym zakresie własność drobnotowarowa, b) zakres dyspozycyjności za­sobami społecznymi, który jest różny na poszczegól­nych szczeblach zarządzania gospodarką narodową, oraz może wyróżniać się odmiennym stopniem cen­tralizacji, c) charakter ingerencji w procesy gospo­darcze, z wykorzystaniem systemu nakazów lub in­strumentów ekonomicznych oddziaływania pośred­niego na przebieg procesów gospodarczych.Również władza polityczna w socjalizmie może być analizowana pod względem zakresu dyspozycyjności zasobami społecznymi niezależnie od kryterium np. efektywności ekonomicznej a także z uwagi na cha­rakter ingerencji w procesy społeczne. Problemy te wymagałyby jednak odrębnego omówienia i szersze­go sięgnięcia do historii politycznej kształtowania się socjalizmu.

WŚRÓD BOGATEJ PROBLEMATYKI

Spośród bogatej problematyki władzy politycznej i ekonomicznej, zatrzymajmy się porównawczo na niektórych aspektach obu rodzajów władzy w socja­lizmie:  Rozpatrując w sposób ogólny władzę, jako funk­cję społeczną w socjalizmie, można powiedzieć, że:    władza polityczna to funkcja społeczna po­wołana do zagwarantowania realizacji potrzeb i interesów klasy robotniczej i zarazem całego społeczeństwa;    władza ekonomiczna zaś to funkcja społecz­na powołana dla sterowania procesami ekono­micznymi zgodnie z ustaloną w sferze polityki hierarchią potrzeb i interesów społecznych (bie­żących i perspektywicznych) podlegających za­spokojeniu.   Władzą można także interpretować jako rodzaj więzi społecznej. Wówczas powiemy, że:    władza polityczna to więź społeczna powsta­ła dla realizacji celów społeczno-ustr oj owych klasy robotniczej i całego społeczeństwa socja­listycznego;  władza ekonomiczna to również więź społe­czna powstała dla dysponowania społecznymi zasobami materialnymi stosownie do ustalonej w sferze polityki hierarchii potrzeb i interesów podlegających zaspokojeniu.

FUNKCJE ADMINISTRACJI

Stąd też administracja spełnia funkcje z zakresu technik społecznych i sama jest ich wy­tworem, a jednocześnie wykonuje funkcje politycz­ne. Przekształcenia w obrębie technik społecznych należą do twórczej działalności administracji i są wynikiem doświadczenia społecznego, nowo stosowa­nych technik, np. w komunikacji, łączności i ochrony środowiska naturalnego, bądź też są efektem decyzji politycznych władzy. Niezwykle rozbudowany podział pracy i funkcji społecznych, wszystkiego co wiąże się z człowiekiem jako jednostką społeczną, powoduje kolosalne roz­szerzenie całej gamy nowych wewnętrznych funkcji państwa, obok tradycyjnej funkcji wewnętrznej państwa — tj. utrzymania ładu i porządku stosownie do interesów klasy panującej. Ten podział pracy i funkcji społecznych jest źródłem bardzo współczes­nego nam zjawiska: wszechobecności działań regula­cyjnych państwa.

U PODSTAW KOORDYNACJI

U podstaw tej ko­ordynacji leży bowiem podział funkcji w sterowa­niu procesami rozwoju społecznego, który aktualnie w Polsce wyraża się na przykład w formule: „Partia kieruje — rząd rządzi”.Organizacyjno-techniczna funkcja społeczna wła­dzy politycznej znalazła interesiljącą interpretację u F. Ryszki („Wstęp do nauki o polityce”), który wspo­mnianą funkcję określa jako techniki społeczne. Można by je również nazwać technikami współżycia społecznego. Przez techniki społeczne Ryszka rozu­mie: „zastosowanie względnie działanie techniki na życie społeczne, ale także powtarzalność pewnych faktów zbiorowych powodującą odpowiednie zasady postępowania — bądź przyjęte spontanicznie przez społeczeństwo, bądź ustalone w sposób normatyw­ny. Nie jest to tożsame z zasadą moralną, albowiem technikom społecznym brak jest elementu ocen war­tościujących lub zjawiają się one dopiero później”. Stosowanie tych technik wymaga nadzoru i kierow­nictwa, które urzeczywistnia administracja, również i państwowa.

NIEZBĘDNE PRZYPADKI

W niezbędnych przypadkach wspomnia­nym dyrektywom i normom organizacje te — za po­średnictwem odpowiednich organów państwa — na­dają formę normy prawnej i wówczas staje się ona obowiązująca wobec poszczególnych organizacji, grup i jednostek.W organizacjach politycznych, ale pozapaństwo­wych (partie polityczne, organizacje społeczno-poli­tyczne), ośrodki kierownicze wypracowują dyrekty­wy i normy polityczne i ideologiczne obowiązujące członków tych organizacji. Wyrażają one uświado­mione interesy grup społecznych, które organizacje te reprezentują. Stosownie do zmieniających się wa­runków społecznych, okresowo wspomniane dyrek­tywy oraz normy są rewidowane i aktualizowane. Za pośrednictwem rozbudowanych mechanizmów ko­ordynacji poczynań organizacji politycznych (poza­państwowych) oraz państwowych dokonuje się ste­rowanie procesami społecznymi.

WŁADZA PUBLICZNA

Z rozważań Engelsa wynika, że władza publiczna również i władza polityczna — powstawała i roz­wijała się we wspólnotach pierwotnych jako władza spełniająca cztery funkcje społeczne: dyrektywno- -normatywną, organizacyjno-techniczną (techniki społeczne), produkcyjną, ochrony przed zagrożeniem zewnętrznym (por. A. Bodnar „Ekonomika i polity­ka”).Analizując funkcje władzy państwowej w społe­czeństwie socjalistycznym stwierdzimy wiele analo­gii do teoretycznych spostrzeżeń Engelsa powsta­łych na gruncie badań nad zamierzchłymi społeczno­ściami formacji wspólnoty pierwotnej, której cechą strukturalną — podobnie jak w socjalizmie — było niewystępowanie antagonistycznych układów spo­łecznych.Spośród wymienionych czterech funkcji społecz­nych władzy politycznej krótkiego omówienia wyma­gają naszym zdaniem dwie funkcje: dyrektywno–normatywina oraz organizacyjno-techniczna. Dyrek- tywno-normatywna funkcja społeczna władzy poli­tycznej oznacza, iż organizacje wielkich grup społe­cznych, jak np. partie polityczne społeczeństwa so­cjalistycznego, dokonują wyboru celów rozwoju spo­łeczno-gospodarczego i politycznego, nadają im kształt dyrektyw i norm politycznych oraz ideolo­gicznych.

OPARCIE ZAŁOŻENIA

Założenie to opie­ra się na zasadzie współuczestnictwa. Zasada ta oznacza, iż każdy ma prawo do ujawniania swych możliwości i aspiracji bycia społecznie użytecznym, zaś społeczeństwo jest obowiązane stwarzać niezbęd­ne dla tego celu warunki poprzez system organiza­cji. Warto przypomnieć rozważania F. Engelsa na te­mat pochodzenia władzy publicznej (również polity­cznej) podjęte przez niego w „Anty-Duhringu”. En­gels analizując rozwój wspólnoty pierwotnej zau­waża, że we wspólnocie tej istniały urzędy (np. nad­zór nad systemami nawadniania pól, rozstrzyganie sporów, karanie wybryków itp.) Urzędy te były po­wierzane jednostkom, jakkolwiek pod nadzorem ogó­łu. Były one wyposażone w pełne atrybuty władzy i stanowiły zaczątek władzy państwowej, która roz­winęła się również na skutek konieczności strzeżenia wspólnych i odpierania sprzecznych interesów po­między wspólnotami. Zamykając te rozważania En­gels pisał: „Idzie tu tylko o stwierdzenie, że u podło­ża władzy politycznej leżała wszędzie jakaś społecz­na funkcja urzędowa, a władza polityczna tylko wte­dy była trwała, gdy tą swoją urzędową funkcję peł­niła”.

SPRAWOWANIE WŁADZY

Sprawowanie władzy łączy się z koniecznością sto­sowania pewnego rodzaju przymusu wobec jedno­stek, które mają inne od reprezentowanego przez ośrodek kierowniczy poczucie zharmonizowania gru­py pod względem interesów. Aby podporządkowanie się poleceniom ośrodka kierowniczego nosiło charak­ter świadomy, było przejawem samodyscypliny, roz­wijany jest również system edukacji politycznej i e- konomicznej za pośrednictwem instytucji państwo­wych (np. szkoła) oraz organizacji społeczno-politycz­nych. Notabene występuje tutaj również działanie zwrotne. Wysoki poziom wiedzy i świadomości poli­tycznej obywateli jest podstawą ich krytyczno-kon- struktywnego stosunku do otaczającej ich rzeczywi­stości oraz do poczynań ośrodków kierowniczych. Jest to jedna z potężnych dźwigni postępu społecz­nego w socjalizmie i rozwoju demokracji socjalisty­cznej.Jednym z założeń rozwiniętej demokracji socjali­stycznej jest krytyczno-konstruktywny stosunek członków społeczeństwa do swych warunków pracy i bytu, a więc również do systemu swych organiza­cji i ich ośrodków kierowniczych.

KTO MA WŁADZĘ?

Władzę ma ten (jednostka lub grupa kierownicza) kto decyduje o  zachowaniu członków grupy — pisze S. Ehrlich (por. „Wstęp do nauki o państwie i prawie”), który określa powinne zachowanie się. Stosunek władzy zachodzi wówczas — wyjaśnia K. Opałek („Przed­miot nauk politycznych” w: „Podstawy nauk poli­tycznych”) — gdy ośrodek kierowniczy jest zdolny zapewnić posłuch w szerokiej społecznie skali dla swych poleceń. Treścią tych poleceń są określone działania (zachowania) zalecane członkom organiza­cji.Posłuch wobec poleceń ośrodka kierowniczego, władcze określenie powinnego zachowania się jedno­stek i grup społecznych uzyskiwane są za pomocą przymusu lub autorytetu. „Przymus ma charakter posiłkowy — stwierdza S. Ehrlich — a regułą jest dobrowolne przyjmowanie decyzji. O władzy, której decyzje są chętnie przyjmowane i są uznawane jako własne, mówimy, że ma autorytet czyli posłuch”. Posłuch może wynikać z samodyscypliny, z autoprzy- musu, ze świadomego podporządkowania się mniej­szości woli większości.